nukleinsadowych

Kwasy nukleinowe, zwane potocznie nukleinsadowymi, to grupa biopolimerów odpowiedzialnych za magazynowanie i przekazywanie informacji genetycznej w organizmach żywych oraz w wielu wirusach. Główne rodzaje to DNA (kwas deoksyrybonukleinowy) i RNA (kwas rybonukleinowy). Jednostką budulcową są nukleotydy, które składają się z cukru (deoksyrybozy w DNA, rybozy w RNA), reszty fosforanowej i zasady azotowej. Zasady azotowe dzielą się na puryny (adenina A, guanina G) i pirymidyny (cytozyna C, tymina T w DNA, uracyl U w RNA). W DNA parowanie zasad tworzy dwie antyrównoległe nici: A–T (dwa wiązania wodorowe) i G–C (trzy wiązania). W RNA zamiast tyminy występuje uracyl, co prowadzi do parowania A–U i G–C.

Budowa i właściwości obu kwasów nukleinowych różnią się. DNA zwykle występuje jako dwuniciowa helisa, stabilna i odporna na degradację, stanowiąca nośnik genów. RNA najczęściej jest jednoniciowy i może tworzyć złożone struktury drugorzędowe; pełni funkcje w regulacji, translacji i katalizie.

Funkcje obejmują przechowywanie informacji genetycznej (DNA), a także ich ekspresję (RNA). W procesach kluczowych uczestniczą replikacja DNA, transkrypcja (synteza RNA na matrycy DNA) i translacja (synteza białek na podstawie kodu mRNA). Wśród rodzajów RNA znajdują się mRNA, tRNA i rRNA, a także liczne cząsteczki regulacyjne (np. miRNA, siRNA).

Odkrycie i znaczenie: odkrycie kwasów nukleinowych przez Miescher w 1869, rozwój zasad Chargaffa, a później modelu dwuniciowej helisy Watsona i Cricka w 1953, zapoczątkowały nowoczesną genetykę. Dzięki technikom sekwencjonowania kwasy nukleinowe stały się fundamentem biotechnologii, diagnostyki i terapii genowej.