monosacharydy

Monosacharydy, zwane także cukrami prostymi, są najprostsze cukry i podstawowe jednostki węglowodanów. Zwykle mają wzór ogólny (CH2O)n i zawierają od 3 do 7 atomów węgla. Chemicznie występują jako aldehydy (aldózy) lub ketony (kedózy). W roztworze wodnym najczęściej istnieją w postaci cząsteczek linearnych, lecz pod wpływem reakcji chemicznych lub w środowisku wodnym ulegają cyclizacji, tworząc pierścienie pięcioczłonowe (furano) lub sześcioczłonowe (pirano), z jednym atomem węgla anomerycznym, co prowadzi do form alfa i beta.

Najważniejsze monosacharydy to glukoza (aldóza), fruktoza (kedóza) oraz galaktoza. Do pentoz należą ryboza i deoksyryboza; do hexoz – glukoza, fruktoza, mannoza i galaktoza. Monosacharydy pełnią wiele funkcji biologicznych: stanowią bezpośrednie źródło energii po przekształceniu w glikolizie, są monomerami disacharydów (np. sacharozy, laktozy) i polisacharydów (skrobia, glikogen, celuloza), a także stanowią podstawowe składniki nukleotydów (ryboza, deoksyryboza) oraz glikoprotein i glikolipidów.

Występują powszechnie w naturze, przede wszystkim w roślinach i w roztworach wodnych. Rodzaj i liczba atomów węgla determinują właściwości chemiczne i biologiczne monosacharydów oraz ich role metaboliczne.