kostprijsverschillen

Kostprijsverschillen zijn afwijkingen tussen de feitelijk gemaakte kosten en de kostprijs die aan een product, dienst of periode wordt toegerekend. Ze kunnen optreden binnen een organisatie tussen verschillende producten, of tussen periodes en leveranciers.

Veelvoorkomende oorzaken zijn schommelingen in de prijs van grondstoffen en onderdelen, wisselkoersveranderingen, hogere of lagere transport- en opslagkosten, wijzigingen in productmix, kwaliteitsverlies of afval, en inefficiënties in productie. Ook de manier waarop overheadkosten worden toegewezen (allocatie) draagt bij aan kostprijsverschillen. Bij een standaardkostensysteem ontstaan kostprijsverschillen vaak doordat de werkelijk gemaakte kosten afwijken van de vooraf bepaalde standaardkosten (kostprijsstandaarden).

Typen omvatten onder meer materiaalprijsverschil (tussen betaalde prijs en de standaardverwachte prijs per eenheid), arbeidprijsverschil (werkelijke lonen versus standaardloon per eenheid) en overheadverschil (verschillen in indirecte kosten). Er kan ook een productmixverschil optreden als de verhouding van duurder of goedkoper product verandert. Analytisch worden kostprijsverschillen onderzocht met variatieanalyse en het standaardkostensysteem, vaak via een flexibele begroting die rekening houdt met productieomvang.

Impact en gebruik: kostprijsverschillen leveren informatie op voor prijsstelling, onderhandelingen met leveranciers en beslissingen over make-or-buy, investeringen en verbetering van processen. Regie op kostprijsverschillen helpt bij het verbeteren van winstgevendheid en het identificeren van inefficiënties.