gözlem

Gözlem, Türkçe'de bir olayın, durumun veya olgunun dikkatli ve sistematik olarak izlenmesi, kaydedilmesi ve yorumlanması sürecini ifade eden bir kavramdır. Gözlem kelimesi, gözlemek fiilinden türemiş olup, dikkatle bakma ve incelemeyi vurgular. Bilimsel yöntemlerde gözlem, temel veri toplama aracıdır ve doğrudan ya da dolaylı olarak gerçekleştirilebilir.

Gözlem türleri arasında doğrudan ve dolaylı gözlem ile kontrollü ve doğal gözlem gibi farklı sınıflandırmalar bulunur. Doğrudan gözlem, olayın değişkenleriyle insan duyuları veya ölçüm cihazları aracılığıyla temas kurmayı içerirken, dolaylı gözlem elde edilen kayıtlar ve veriler üzerinden sonuç çıkarır. Kontrollü gözlem, belirli koşullarda yürütülen sistematik bir süreci ifade eder; doğal (ya da saha) gözlem ise olayların doğal ortamında gerçekleşmesini ve kaydedilmesini kapsar. Gözlemler nitel (betimleyici) ve nicel (ölçülebilir) veriler olarak da sınıflandırılabilir.

Bilimde gözlem, özellikle fizik, biyoloji, sosyoloji ve antropoloji gibi alanlarda hipotezleri test etmek, teorileri desteklemek veya reddetmek için temel bir araçtır. Güvenilir sonuçlar için tekrarlanabilirlik, dikkatli kayıt tutma, ölçeklendirme ve farklı gözlemcilerin karşılaştırılması gibi yöntemler kullanılır. Gözlem sürecindeki sınırlamalar; öznelleştirme, gözlemci etkisi ve ölçüm hatalarıdır; bu nedenlerle tasarım, kalibrasyon ve çoğullama önemlidir.