dopamiinia

Dopamina to organiczny związek chemiczny z grupy katecholamin, pełniący w organizmie dwie podstawowe role: jako neuroprzekaźnik w mózgu oraz jako hormon w układzie obwodowym. W mózgu producowana jest przez neurony dopaminergiczne, które tworzą kilka kluczowych szlaków, między innymi nigrostrialny, mezolimbiczny i mezokortykalny. Działa na liczne obszary układu nerwowego, wpływając na motorykę, nagrodę, nastrój i funkcje poznawcze.

Syntetyzowana jest z aminokwasu tyrozyny poprzez enzym tyrozynową hydroksylazę (TH), która przekształca tyrozynę w L-DOPA, a następnie dekarboksylaza L-DOPA (AADC) przekształca L-DOPA w dopaminę. Po uwolnieniu z synaps dopamina jest wychwytywana przez transporter dopaminy (DAT) i usuwana z przestrzeni synaptycznej. Może być także metabolizowana przez monoaminooksydazę (MAO) i katechol-O-metylotransferazę (COMT) do metabolitów, takich jak DOPAC i homovanilowy kwas (HVA).

Funkcje dopaminy obejmują regulację ruchu (szlak nigrostrialny), układ nagrody i motywacji (szlaki mezolimbiczny i mezokortykalny), a także hamowanie uwalniania prolaktyny w układzie tuberoinfundibularnym. Receptory dopaminowe występują w kilku rodzinach (D1–D5), z różnym rozmieszczeniem i efektami w zależności od regionu mózgu. Dopamina odgrywa również rolę w procesach poznawczych i uwadze.

Znaczenie kliniczne obejmuje chorobę Parkinsona, wynikającą z utraty dopaminergicznych neuronów, którą często leczy się preparatami L-DOPA lub agonistami dopaminy. Nadużycie układu dopaminowego jest również związane z zaburzeniami nagrody i uzależnieniami; niektóre leki psychotropowe modulują receptor D2, co wpływa na objawy ruchowe i psychiczne.