aardplaat

Een aardplaat (ook wel tectonische plaat) is een rigide deel van de lithosfeer van de aarde dat zich beweegt ten opzichte van andere platen boven de zachtere asthenosfeer.

Platen bestaan uit oceaanische lithosfeer en continentale lithosfeer. Oceanische lithosfeer is dunner en dichter; continentale lithosfeer is dikker en lichter. Een plaat omvat de korst en een deel van de bovenmantel en beweegt als een relatief vaste schil boven de asthenosfeer.

Bewegingen van aardplaten ontstaan door convectie in de mantel. De drie hoofdtypen grensgebieden zijn divergente grenzen (platen bewegen uit elkaar), convergente grenzen (platten bewegen naar elkaar, vaak met subductie van oceanische lithosfeer) en transformgrenzen (langs elkaar schuivend). Aan deze grenzen ontstaan aardbevingen en vulkanisme; subductie kan vulkanische ringen rondom oceaanbekkens veroorzaken en bergketens vormen.

Daarnaast spelen hotspots, ontstaan door mantelpluimen, een rol bij vulkanisme buiten randgebieden om. Deze hotspots kunnen vulkanische eilanden en plooiingsgebergten veroorzaken terwijl platen bewegen.

Belangrijke aardplaten zijn onder meer de Pacifische plaat, de Noord-Amerikaanse plaat, de Eurazische (Eurasische) plaat, de Afrikaanse plaat, de Zuid-Amerikaanse plaat, de Antarctische plaat en de Indo-Australische plaat. Naast deze bestaan vele kleinere platen. De theorie van plaattektoniek biedt een framework om geologische verschijnselen zoals aardbevingen, vulkanisme, bergvorming en de herverdeling van continente en oceaan te verklaren.