Voltooidheid

Voltooidheid is een linguïstisch concept dat verwijst naar de toestand waarin een handeling of gebeurtenis als voltooid wordt gezien. Het is een dimensie van aspect, die aangeeft of een actie een duidelijk eindpunt heeft bereikt of als samengevatte gebeurtenis wordt beschouwd. In veel talen wordt voltooidheid onderscheiden van onvoltooidheid (of imperfectief), waarbij de nadruk bij voltooidheid ligt op het resultaat of de voltooiing van de handeling.

De relatie tussen voltooidheid en tijd is niet hetzelfde als die tussen tijd en werkwoordstijd. Voltooidheid kan samenhangen met verschillende tijden en blijft vaak onafhankelijk van het moment waarop de handeling plaatsvond. Zo kan een handeling in het heden al voltooid zijn ten opzichte van nu, of voltooid zijn ten opzichte van een ander verleden moment. In talen met duidelijke aspectuele systemen, zoals sommige Slavische talen, bestaan expliciete grammaticale parels voor voltooidheid, maar in het Nederlands wordt voltooidheid vooral gerealiseerd via het voltooid deelwoord en de combinatie met hulpwerkwoorden.

In het Nederlands wordt voltooidheid meestal uitgedrukt met de voltooide tijd (perfectum) en het voltooid deelwoord. Voorbeelden zijn: “Ik heb gegeten” of “Hij is vertrokken.” Deze constructies benadrukken het resultaat of de voltooiing van de handeling. In tegenstelling hiermee duiden vormen als “ik eet” of “hij liep” meer op onvoltooid of imperfectief aspect, waarin de handeling als lopend, herhaald of zonder duidelijke eindtijd wordt gezien.

Zie ook: voltooid deelwoord, voltooid tegenwoordige tijd, imperfectief, aspect.