Terugkeerprogrammas

Terugkeerprogramma's zijn beleids- of humanitaire instrumenten die migranten ondersteunen bij vrijwillige terugkeer naar het land van herkomst of naar een derde land, vaak ingebed in bredere reintegratiestrategieën. Het doel is een humane, georganiseerde terugkeer en een soepele reintegratie in de herkomstgemeenschap. Deze programma's worden wereldwijd uitgevoerd door overheden, internationale organisaties en NGO’s, met de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) als belangrijke actor. In de Europese Unie worden assisted voluntary return and reintegration (AVRR) programma's vaak gefinancierd uit EU-fondsen zoals AMIF en uitgevoerd in samenwerking met IOM en nationale autoriteiten.

Typen terugkeerprogramma's

- Vrijwillige terugkeer: migranten kiezen zelf voor terugkeer na informatie- en consultatie, zonder dwang.

- AVRR: combinatie van reisondersteuning, administratieve hulp en reintegratiediensten in het land van herkomst.

Kernonderdelen

- pre-departure counseling en documentatiehulp;

- reis- en logistieke ondersteuning;

- financiële steun of voorschotten;

- reintegratiebegeleiding in het land van herkomst, zoals onderwijs, beroepsopleiding, microfinanciering en toegang tot gezondheidszorg;

- opvolging en ondersteuning in de beginfase na terugkeer.

Doelgroep en context

Doelgroepen zijn onder meer uitgeprocedeerde migranten, asielzoekers zonder recht op verblijf en vluchtelingen die vrijwillig kiezen voor terugkeer. Programma’s worden vaak toegepast in situaties waarin terugkeer als redelijk alternatief wordt gezien voor langdurige migratie en onzekerheid over verblijf.

Effecten en kritiek

Terugkeerprogramma's kunnen reintegratie faciliteren en de druk op asiel- of migratieprocedures verminderen. Kritiek richt zich op mogelijke dwang, variërende reintegratiemogelijkheden en uitdagingen bij effectieve uitvoering en monitoring. Sommige evaluaties tonen gemengde resultaten en benadrukken de noodzaak van mensenrechtenbescherming en lange termijn ondersteuning.