Staatsdeelnemingen

Staatsdeelnemingen zijn aandelenbelangen die de overheid houdt in ondernemingen, hetzij rechtstreeks als eigenaar, hetzij via een houdstermaatschappij. Ze omvatten zowel meerderheidsbelangen (controle) als minderheidsbelangen, waarbij de overheid invloed heeft op strategie, governance en toezicht.

Doel en functie: staatsdeelnemingen dienen vaak publieke belangen, zoals het leveren van essentiële diensten, infrastructuur en het realiseren van maatschappelijke doelen zoals werkgelegenheid en klimaatbeleid. Ze kunnen ook dienen als instrument voor economische stabilisatie en langetermijninvesteringen in strategische sectoren.

Vormen en governance: staatsdeelnemingen kunnen in de vorm van staatsbedrijven of als participaties in particuliere ondernemingen voorkomen. De overheid kan via een centrale houdstermaatschappij of via ministeries aandelen houden en in de raad van bestuur worden vertegenwoordigd. Transparantie, rapportageverplichtingen en naleving van mededingingsregels zijn cruciaal, vooral in verband met EU-regelgeving en staatssteun.

Voordelen en kritiek: voorstanders wijzen op publieke waarde, lange termijninvesteringen en instrumenten bij economische crises. Kritiek richt zich op politieke beïnvloeding, inefficiëntie en marktverstoring. Een helder mandaat, duidelijke doelstellingen en onafhankelijke evaluatie zijn van belang.

Historische context: staatsdeelnemingen zijn wereldwijd wijdverbreid en hebben uiteenlopende fasen gekend, met perioden van uitbreiding en privatisering. Tegenwoordig zien sommige regeringen weer meer interesse in strategische sectoren en behoud of versterking van staatsparticipaties.