Rawlsiaanse

Rawlsiaanse verwijst naar een denkkader binnen de moderne politieke filosofie dat is ontwikkeld door John Rawls. Het beschrijft een theorie van rechtvaardigheid als eerlijkheid, bedoeld als basis voor een rechtvaardige samenleving. Rawls publiceerde zijn ideeën in A Theory of Justice (1971) en werkte daarna verder aan politiek liberalisme en internationale rechtvaardigheid. Het kernidee is dat een rechtvaardige sociale orde ontstaat als zij is gekozen vanuit een neutrale positie zonder kennis van iemands plaats in de samenleving, de originele positie, achter de sluier van onwetendheid. Vanuit deze fictieve positie worden twee principes van rechtvaardigheid opgesteld.

Ten eerste: iedereen heeft gelijke fundamentele vrijheden die verenigbaar zijn met gelijke vrijheden voor anderen. Ten tweede: sociale en economische ongelijkheden mogen bestaan voor zover ze eerlijk zijn en ten voordele komen van de minst bevoordeelden, en er moeten gelijke kansen zijn bij toegang tot posities en functies (fair equality of opportunity). Deze zogenaamde difference principle en de prioriteit van vrijheden zijn kenmerkend voor het Rawlsiaanse denken. Daarnaast onderscheidt Rawls tussen een rechtvaardigheidsidee en een politiek liberalisme, met aandacht voor publieke rede en democratische deliberatie.

In toepassingen beïnvloedt het Rawlsiaanse denken beleid op gebieden zoals belastingen, sociale zekerheid, onderwijs en gezondheidszorg, en levert het een normatief raamwerk voor constitutionele ontwerpen en het recht op gelijke behandeling. Het heeft echter ook kritiek uit libertarische en communitaristische hoeken, onder meer over idealisme, de haalbaarheid van de originele positie en de verabsolutering van vrijheid. Belangrijke critici zijn Nozick, Sandel en anderen.

Belangrijke werken: A Theory of Justice (1971), Political Liberalism (1993), The Law of Peoples (1999).