Kostenvariaties

Kostenvariaties zijn afwijkingen tussen de werkelijke kosten en de standaardkosten die verwacht worden voor een gegeven productie-output. Ze maken deel uit van variantieanalyse in kostenbeheersing en prestatie-evaluatie en kunnen gunstig of ongunstig uitpakken.

Materiaalvariaties bestaan uit prijsvariatie en hoeveelheidvariatie. Materiaalprijsvariatie = (SP - AP) × AQ, waarbij SP de standaardprijs per eenheid is, AP de werkelijke prijs en AQ de werkelijke hoeveelheid aangeschaft. Materiaalhoeveelheidsvariatie = (SQ - AQ) × SP, waarbij SQ de standaard hoeveelheid is toegestaan voor de daadwerkelijke output. Totaal materiaalkostvariatie = (SP × SQ) - (AP × AQ).

Loonvariaties bestaan uit loonprijsvariatie en loon efficiënte variatie. Loonprijsvariatie = (SR - AR) × AH; Loon efficiëntievariatie = (SH - AH) × SR, waarbij SR de standaardloon is, AR de werkelijke loon, AH de werkelijk gewerkte uren en SH de standaard uren voor de daadwerkelijke output. Totale loonkostvariatie = (SR × SH) - (AR × AH).

Overheadvariaties: variaties in overheadkosten kunnen worden opgesplitst in uitgavenvariatie en volumevergoeding. Uitgavenvariatie = Actual overhead - Budgeted overhead. Volumevergoeding = Budgeted overhead - Absorbed overhead (overhead die aan de productie is toegerekend op basis van de standaardactiviteit, bijvoorbeeld SH). De overheadabsorptie-ratio (OAR) = Budgetteerde overhead / Budgetteerde activiteit; Absorbed overhead = OAR × SH.

Doel en interpretatie: variaties worden beoordeeld op oorzaak en betekenis; gunstige variaties wijzen vaak op betere inkoop of efficiëntie, ongunstige variaties op prijsontwikkelingen, verspilling of inefficiëntie. Variantieanalyse ondersteunt budgettering, prijscontrole en operationele verbetering, maar is afhankelijk van betrouwbare standaardinstellingen en tijdige informatie.