Avionët

Avionët janë pajisje ajrore me krahë të palosur dhe motorë që ngrihen dhe mbahen në ajër. Ato përdoren kryesisht për transportin e njerëzve dhe mallrave, por kanë edhe rol në kërkimin shkencor dhe në operacione të tjera të veçanta. Fluturimi i tyre kërkon kontroll të ngritjes, lartësisë dhe drejtimit në atmosferë.

Ndër llojet kryesore janë avionët komercialë të pasagjeshve dhe të ngarkesave, avionët privatë (general aviation), avionët ushtarakë dhe avionët për shërbime të veçanta. Në përgjithësi, avionët komercialë përdorin motorë turbofan ose turbojet, ndërsa një pjesë e avionëve privatë të vegjël përdorin motorë pistonë ose turbomotorë të vegjël.

Historikisht, fluturimi me motor të fuqishëm u realizua me sukses nga Wright Brothers në vitin 1903. Gjatë gjysmës së dytë të shekullit të XX-të, zhvillimi i motorëve turbojet, materialeve kompozite dhe sistemeve të kontrollit të fluturimit e zgjeroi rëndësinë dhe kapacitetet e aeroplanëve. Sot, avionët janë të zhvilluar me fuselaje të lehta, krahë të gjatë dhe avionik të avancuar.

Ndërtimi tipik përfshin trupin (fuselage), krahët dhe stabilizatorët, së bashku me motorët dhe sistemet e kontrollit. Kontrollet kryesore janë aileronët, elevatorët dhe rudit, të shoqëruar nga avionika moderne me instrumente, navigacion dhe autopilot. Performanca varet nga ngritja, konsumi i karburantit dhe qëndrueshmëria gjatë fluturimit; këto faktorë drejtojnë planifikimin dhe operacionet.

Siguria e avionëve bazohet në rregulla ndërkombëtare, trajnim të ekuipazhit, dhe mirëmbajtje të rreptë. Ndikimi mjedisor varet nga emetimet dhe zhurma; industria po punon për uljen e tyre me karburante më efikante dhe materiale të lehta.