Anafilaksja

Anafilaksja to ciężka, nagła reakcja alergiczna, która dotyczy całego organizmu i może zagrażać życiu. Zwykle pojawia się w ciągu kilku minut od ekspozycji na alergen i objawia się szybko rozprzestrzeniającymi się objawami skórnymi, oddechowymi i krążeniowymi. Bez pilnej interwencji medycznej stan ten może progresować do trudności w oddychaniu, utraty przytomności i wstrząsu.

Najczęściej wywołują ją pokarmy (np. orzeszki ziemne, orzechy, skorupiaki), leki (np. penicylina, NSAID), użądlenia owadów oraz kontakt z lateksem. Mechanizm obejmuje aktywację komórek tucznych i bazofili, uwalnianie histaminy i innych mediatorów, co prowadzi do rozszerzenia naczyń, obrzęku, skurczu oskrzeli i zaburzeń krążenia.

Objawy obejmują nagłe zaczerwienienie, pokrzywkę i obrzęk skóry, świszczący oddech, duszność, obrzęk gardła, utrudnione mówienie, ból brzucha, nudności i wymioty. Mogą wystąpić zawroty głowy, osłabienie, a w cięższych przypadkach spadek ciśnienia krwi. Objawy zwykle pojawiają się szybko, ale rzadko mogą mieć biphasiczny przebieg po ustąpieniu początkowych objawów.

Leczenie polega na natychmiastowym podaniu adrenaliny (epinefryny) domięśniowo, zwykle 0,01 mg/kg (maksymalnie około 0,3–0,5 mg) w dawce jednorazowej, z możliwością ponownego zastosowania co 5–15 minut w razie utrzymujących się objawów. Należy wezwać pomoc medyczną, zapewnić drożność dróg oddechowych, ułożyć pacjenta w pozycji leżącej z lekko uniesionymi nogami, podawać tlen i płyny dożylnie według potrzeb. Dodatkowe leczenie obejmuje leki przeciwhistaminowe, kortykosteroidy i leki rozszerzające oskrzela, podawane w zależności od objawów i zaleceń lekarza.

Zapobieganie polega na unikaniu knownych alergenów, edukacji pacjenta i noszeniu awaryjnego zestawu z adrenaliną. Przewlekła opieka alergologa pomaga w identyfikacji alergenów i planie postępowania, co poprawia rokowanie, choć anafilaksja może być groźna dla życia bez szybkiej interwencji.