Adoptiemodellen

Adoptiemodellen zijn theoretische kaders die beschrijven hoe, waarom en met welke snelheid nieuwe ideeën, technologieën of werkwijzen worden overgenomen door mensen, organisaties of hele samenlevingen. Ze helpen verklaren waarom sommige innovaties snel worden geaccepteerd terwijl andere nauwelijks voet aan de grond krijgen, en ze bieden inzichten voor het ontwerpen van effectieve implementatie- en communicatiecampagnes.

Een centraal raamwerk is Diffusion of Innovations van Everett Rogers. Dit model beschrijft een S-curve van adoptie en onderscheidt adoptercategorieën: innovators, vroege adopters, vroege meerderheid, late meerderheid en achterblijvers. De snelheid van adoptie wordt beïnvloed door factoren zoals relatieve voordelen, compatibiliteit met bestaande praktijken, complexiteit, proefbaarheid en waarneembaarheid. De theorie benadrukt ook sociale netwerken en communicatiekanalen als drijvende krachten.

Het Bass-model is een meer wiskundig model dat vooral bedoeld is voor product- en technologie-adoptie. Het verdeelt de markt in een innovatoren- en een imitator-segment en voorspelt de kenmerkende S-curve van marktpenetratie via vergelijkingen die afhangen van huidige gebruikers en toekomstige kopers.

Technologieacceptatiemodellen richten zich op individuele beslissingen: Technology Acceptance Model (TAM) identificeert waargenomen nut en waargenomen gebruiksgemak als belangrijkste determinant, terwijl UTAUT aanvullende factoren omvat zoals sociale invloed, faciliterende omstandigheden en prestatieverwachting. Deze modellen worden toegepast in ICT-implementaties, e-commerce en gezondheidszorg.

Toepassingen omvatten marketing, gezondheidsbeleid, onderwijs en ICT-implementaties. Beperkingen: modellen vereenvoudigen complexe sociale processen, vereisen contextuele afstemming en data voor calibratie, en kunnen cultuur- en sectorafwijkingen over het hoofd zien.