æðasjúkdóm

ÆÐASJÚKDÓMUR er samheiti yfir sjúkdóma sem hafa áhrif á æðakerfið, þ.e. slagæðar, háræðar og bláæðar. Hann getur valdið röskun á blóðflæði til líffæra og vefja og eykur lífshættuleika annarra sjúkdóma, svo sem hjarta-, heila- eða útlimaskaða.

Orsakir og áhætta eru fjölbreyttar. Helstu þættir eru æðakölkun (atherosklerósa) sem þrengir slagæðar og minnkar blóðflæði. Aðrir áhættuþættir eru háþrýstingur, sykursýki, hátt kólesteról, offita, reykingar, óhreyfing, aukinn aldur og erfðafræði. Sumir æðasjúkdómar geta tengst bólgu- eða ónæmisferlum.

Einkenni eru háð staðsetningu og tegund sjúkdómsins. Algeng einkenni í slagæðakerfi eru verkur í útlimum við áreynslu vegna þrenginga; bláæðakerfið getur borið með bjúg, sár eða breytingar á húð. Bráðar breytingar geta gefið til kynna æðarrof, heila- eða hjartaáföll, og krefjast tafarlausrar læknisheimsóknar.

Greining byggist á sögu og skoðun ásamt rannsóknarútkomu. Notast er við blóðprufur til að meta fitu- og sykurstig, auk bólguvísanna; myndgreiningar eins og Doppler-ultraljós, CT-angiography eða MR-angiography, og stundum innri æðarannsóknir.

Meðferð miðar að því að vernda æðakerfið og draga úr áhættu. Til aðgerða eða meðferðar geta farið lífstílbreytingar (hreyfing, mataræði, reykingar-stop), lyfjameðferð til að stjórna kólesteróli og blóðþrýstingi og stundum lyf gegn blóðtappa. Forvarnir miða að því að stöðva áhættuþættina og fylgjast reglulega með heilsu.

Horfur og forvarnir eru háðar tegund æðasjúkdóms og framvind u meðferðar; snögg greining og rétt meðferð leiða oft til betri útkomu.