zgjedhjeve

Zgjedhjet janë mekanizëm nëpërmjet të cilit qytetarët e ligjshëm zgjedhim përfaqësues ose vendosur të drejta publike. Në një demokraci përfaqësuese, ato legjitimojnë institucionet e qeverisjes dhe krijojnë mandatin për të udhëhequr shtetin. Zgjedhjet mund të jenë parlamentare, ku zgjedhësit zgjedhin deputetët që formojnë parlamentin dhe shpesh përcaktojnë qeverinë; presidenciale, ku zgjedhësit zgjedhin drejtorin e shtetit; ose lokale, ku zgjedhësit zgjedhin përfaqësues për autoritete vendore. Në shumë vende ekzistojnë gjithashtu referendume, të cilët lejojnë popullin të vendosë drejtpërdrejt mbi çështje të caktuara.

Sistemet zgjedhore ndryshojnë në mënyrën se si vota përkthehet në reprezantim dhe pushtet, duke përfshirë modelet proportionalo me ndarje të deputetëve sipas përqindjes së votave, sistemet majortarianë që shpërndajnë mandatin kryesisht tek kandidatët fitues të një zone, ose sistemet e përziera. Procesi zgjedhor përfshin regjistrimin e votuesve, fushatat, rregullimin e financimit të zgjedhjeve dhe mbikëqyrjen ligjore dhe institucionale për integritetin e procesit.

Votueshmëria varion sipas vendit, por zakonisht përfshin shtetas të rritur me të drejta për të votuar; mund të ketë kufizime për rezidente të huaja, të burgosur ose shtetas të paaftë në ligj. Pas zgjedhjeve, numërimi i votave dhe shpallja e rezultateve kryhen në mënyrë transparente, shpesh me vëzhgues të pavarur ndërkombëtarë. Sfida të përbashkëta përfshijnë mashtrimin, manipulimin e votave, dezinformimin dhe mungesën e interesit të votuesve, të gjitha të rëndësishme për legjitimitetin e autoritetit të zgjedhur.