virüsler

Virüsler, genetik materyali DNA veya RNA olan ve kapsid adı verilen bir protein kabuğu ile çevrili olan mikroskobik enfektif ajanlardır. Bazı virüsler lipid bir zarla çevrilidir. Bağımsız olarak çoğalamazlar; konak hücrelerin mekanizmalarını kullanarak kendi kopyalarını üretirler.

Viral genomlar tek sarmal veya çift sarmal, DNA veya RNA olabilir. Kapsidlerin yapısı virüs tipine göre değişir; bazılarında zar bulunur ve yüzey proteinleri konak türünü belirler, hücrelere girişini kolaylaştırır.

Yaşam döngüsü tipik olarak konak hücre reseptörlerine bağlanma, içe alım, genomun çoğaltılması, kapsid bileşenlerinin bir araya gelmesi ve virüs parçacıklarının hücreden çıkmasıyla sonlanır. Bu süreç konak hücre metabolizmasına bağımlıdır ve farklı virüs türlerinde mekanizmalar değişebilir.

Konak seçimi ve bulaşma yolları virüs tipine bağlıdır. Damlacık, temas, fekal-oral, kan yoluyla veya vektörlerle bulaşabilirler. Hayvanlar arasında veya hayvanlardan insanlara geçiş yapan zoonozlar da görülebilir.

Klinik olarak virüsler çeşitli hastalıklara neden olur; hafif enfeksiyonlardan ölümcül hastalıklara kadar farklı sonuçlar doğurabilir. Antibiyotikler bakterilere etki eder; antiviral ilaçlar ve aşılar ise virüslerle mücadelede ana araçlardır. Tanı yöntemleri arasında PCR ve serolojik testler bulunur.

Tarihsel olarak virüs kavramı 19. yüzyılın sonlarında Ivanovski ve Beijerinck’in çalışmalarıyla ortaya çıktı; 1930’larda elektron mikroskobunun gelişmesiyle yapıları daha iyi anlaşılmaya başlandı.