verðlagsmælinga

Verðlagsmælinga er skrefin í uppbyggingu og fylgni verðlagsbreytinga í hagkerfi, með markmið að mæla breytingar á verðlagi yfir tíma. Hún felur í sér safna, framlengingu og úrvinnslu gagna um verð á vörum og þjónustu til að búa til verðlags- eða verðlagsvísitökur. Með þessum mælingum er hægt að reikna verðbólgu, raunstafla og samspil verðlags við kaupmátt.

Helstu gerðir verðlagsmælinga eru verðlagsvísitölur sem oft eru byggðar á hlutbundnu kaupmáttarhugmyndinni. Algengustu tegundirnar eru neysluverðsvísitalan (CPI), sem fylgir verðlagi neysluvara, og framleiðslu- eða vöruvísitalan (PPI). Einnig eru innflutnings- og útflutningsverðlagsmælingar og húsnæðisverðlagsmælingar sem nær til sérhæfðra markaða. Til að búa til vísitölur eru notuð mismunandi aðferðir við verðlægð: Laspeyres, Paasche og Fisher, sem mismunandi þungun kaupmáttarþátta nota til að draga úr gildistillögum. Með flæði aðferða (chaining) er notuð samsetningni, sem tekur breytingar á vöruframboði og verðlagi ítal.

Gagnaöflun byggist oft á fyrirliggjandi gögnum frá opinberum aðilum, hagstofum, fyrirtækja- og vöru- og þjónustukönnunum, og stundum netsöfnun. Helstu áskoranir eru gæðabreytingar, valkostun, innleiðing nýrra vara og staðsetning, sem geta hvatt til villuboða og ófullkominnar samanburðarhæfni.

Í fjölþjóðlegu samhengi eru vísitölur eins og CPI og HICP notaðar til inflationsstjórnunar, samninga og þjóðhagslíkan. Í Íslandi gefa Hagstofa Íslands og Seðlabanki Íslands út verðlagsupplýsingar og nota þær til stefnumörkunar og hagfræðilegrar greiningar. Verðlagsmælinga er grundvallarhluti til að skilja framvindu verðlags og kaupmáttar í hagkerfinu.