spontaniczny

Spontaniczny to przymiotnik w języku polskim, używany do opisania zjawisk, działań lub decyzji powstających bez wcześniejszego planu lub zewnętrznego nacisku. Może odnosić się do zachowań ludzi, wydarzeń, procesów chemicznych czy kulturowych, które pojawiają się naturalnie i bez przygotowania.

Etymologia wyrazu sięga łacińskiego spontānus, znanego w wielu językach europejskich jako spontaneus lub spontané. W polskim powstał przez formowanie przymiotnikowe z rdzenia spont-, z dodatkiem sufiksu -iczny, tworzącego cechy. Równoważnym angielskim odpowiednikiem jest spontaneous, a rzeczownikowo — spontaniczność.

Zastosowanie językowe obejmuje zarówno codzienny styl wypowiedzi, jak i naukowe pojęcia. W mowie potocznej mówi się o spontanicznym wyjeździe, spontanicznym spotkaniu czy spontanicznej decyzji, która nie została wcześniej przemyślana. W naukach ścisłych używa się terminu reakcja spontaniczna lub proces spontaniczny, oznaczających, że przebieg zachodzi bez zewnętrznego wymuszania. W kulturze i sztuce spontaniczność bywa cenioną cechą twórczą, kojarzoną z naturalnością i autentycznością.

Spontaniczność, czyli rzeczownik od spontaniczny, opisuje ogólną cechę bycia spontanicznym. W tłumaczeniach na inne języki odpowiada pojęciu spontaneity. W praktyce językowej termin ten pomaga odróżnić działania wynikające z planu od tych, które wynikają z impulsu lub naturalnego rozwoju.