skjaldkirtilshormón

Skjaldkirtilshormón eru helstu hormón skjaldkirtlisins og hafa mikil áhrif á efnaskipti, vöxt og þroska. Helstu formin eru T3 (triiódthryónín) og T4 (tiroxín). Calcitonín er einnig framleitt af skjaldkirtli en gegnir aðallega kalkjafnvægishlutverki og hefur minna með efnaskiptin að gera.

Framleiðsla og losun fer fram í follikulum skjaldkirtlisins. Í frumum hans eru jónir af jóðíði teknar upp og thyroglobulin myndast svo í colloid. Með hjálp ensíms thyroid peroxidase eru jóðíðin bætt við og myndast T3 og T4; hormónin bindast thyroglobulin og eru geymd í formi colloid. Þegar boð berst losna þau í blóðrásina eftir endocytósa og proteólýsu. Í vefjum er T4 oft umbreytt í T3, sem er meira virkt, með deóíðinasaensímum (D1, D2, og að hluta D3).

Stjórnun: HPT-ásinn (hypothalamic-pituitary-thyroid axis) stjórnar framleiðslu skjaldkirtlishormóna. Hypothalamus seytir TRH sem örvar framleiðslu TSH af framhluta heiladinguls. TSH örvar skjaldkirtlið og eykur myndun T3/T4. Neikvætt afturverk: hár T4/T3 slæmur lækka TRH og TSH.

Hlutverk og einkenni: Skjaldkirtilshormón auka grunnbrennslu líkamans, hitastjórnun og orkuhóp. Þau hafa mikil áhrif á kolhydrat- og fitaferli, próteinframleiðslu og vöxt, sérstaklega í þroskun miðtaugakerfisins. Skortur getur valdið þreytu, kuldaþoli, aukinni þyngd og dregnu almenntníu; of mikið getur valdið skjálfta, hraðari hjartslætti og minnkuðu þyngarlagi.

Greining og meðferð: TSH er megin skímpróf. Frettir T4 og stundum T3 nýr árangur. Mótefni við þýroperoxidasa (TPO-Ab) og TRAb eru notuð í greiningu autoimmune skjaldkirtlisjúkdóma. Meðferð felst oft í skjaldkirtilshormónaöndrun með levótxíni (L-thyroxín) til að koma í jafnvægi; val og samsetning hormónaferlis er háð ástandi einstaklings.

---