sezgiler

Sezgiler, Türkçe'de sezgi kökenli bir terimdir ve iki temel kullanımı vardır: birincisi bilinçli düşünmeden hızlı biçimde edinilen içgörü ya da yargı; ikincisi ise bir durum ya da ortama yönelik genel duyusal izlenimler ya da içsel algılardır. Günlük dilde en sık içgüdüsel kararlar için kullanılır.

Etimoloji olarak, sezgi kökenli bu kelime fiil sezmekten türemiştir; sezmek anlamına gelir. Sezgi ise buna bağlı olarak içgörü veya kestirimsiz anlayış anlamlarını taşır. Sezgiler, bu kökenden türeyen çoğul biçimdir.

Kullanım bağlamında, insanlar genellikle “sezgileri kuvvetli” olduğundan bahseder; “sezgilerini kullanmak” ifadesi, kanıt veya veri olmadan içgüdüsel olarak karar vermeyi ifade eder. “Sezgisel düşünme” terimi, hızlı ve otomatik olarak işleyen bir düşünme tarzını tanımlar; buna karşılık “analitik düşünme” daha bilinçli ve planlıdır.

Günlük dilin ötesinde, sezgiler psikoloji ve bilişsel bilimler bağlamında da kullanılır. Bu alanlarda, sezgisel işlem, hızlı ve otomatik süreçleri, sezgisel karar verme ise bu süreçlerin sonucunu ifade eder; analitik süreçlerle karşıt olarak ele alınır. Sanat ve edebiyatta ise sezgiler, bir eserin bıraktığı içsel güven veya atmosfer üzerine kurulu izlenimlere işaret edebilir. Duyular kavramıyla sınırlı dışsal algıdan farklı biçimde, sezgiler çoğunlukla içsel, subjektif deneyimleri ifade eder.