içgüdüsel

içgüdüsel, Türkçe'de içgüdüye ilişkin veya içgüdüyle ilgili olan anlamında kullanılan bir sıfattır. Bir davranışın ya da tepkisinin, düşünerek planlanmadan, çoğu kez türden gelen içsel bir motivasyonla ortaya çıktığını ifade eder.

Köken olarak içgüdü kelimesinden türetilmiştir. İçgüdü (instinct) kökleri, iç (içteki) ve güdü (dürtü) kelimelerinin birleşiminden oluşur; -sel eki ise bu köklerden türeyen "… ile ilgili" anlamını verir. Dolayısıyla içgüdüsel, içgüdüye bağlı olan ya da içgüdüyle ilgili olan anlamına gelir.

Kullanım alanları: Hayvanlarda içgüdüsel davranışlar, türden türe geçen, öğrenilmeden görülen kalıpları ifade eder. İnsanlarda ise içgüdüsel tepkiler, ani ve bilinçli düşünmeden kaynaklanan hızlı cevaplar olarak kullanılır; ama insanlar çoğu durumda içgüdüleriyle bilişsel süreçleri dengelerler. Günlük dilde "içgüdüsel olarak hareket etmek" veya "içgüdüsel bir karar" gibi ifadeler sıkça görülür.

İçgüdüsel ile refleks arasındaki fark da anlatımlarda önemlidir. Refleks, belirli bir uyarana karşı hızlı, otomatik ve kısa süren bir tepkidir; içgüdüsel davranışlar ise daha karmaşık, türden türeyen ve öğrenilmeden görülebilen davranış kalıplarını ifade eder.

İçgüdüsel terimi, Türkçe deyimlerde ve bilimsel yazımda yaygın olarak kullanılır; insan ve hayvan davranışlarını betimlerken başvurulan bir sıfattır.