mianownika

Mianownik, czyli przypadek mianowny w języku polskim, to podstawowy przypadek gramatyczny. Służy przede wszystkim do oznaczania podmiotu w zdaniu oraz do wskazania formy lematycznej wyrazu, którą publikacje słownikowe przedstawiają jako jego podstawową formę. W praktyce mianownik odpowiada na pytania kto? co? i bywa używany przy określaniu tematów, tytułów oraz nazw własnych.

Funkcje mianownika obejmują przede wszystkim identyfikowanie podmiotu zdania oraz wyznaczanie lematów w słownikach. W zdaniach prostych to właśnie forma mianownikowa najczęściej spełnia rolę podmiotu: Na stole leży książka. Mianownik występuje także w pewnych konstrukcjach z czasownikami zwanymi predykatywnymi pochodzącymi od być, gdzie imienna część predykatu może być wyrażona w formie mianownikowej, choć w praktyce zależy to od konkretnego użycia i konstrukcji zdaniowej.

Odmiana rzeczowników i przymiotników w mianowniku różni się w zależności od liczby i rodzaju. Przykładowo, rzeczownik rodzaju męskiego żywotnego „kot” ma formę mianownikową „kot” w liczbie pojedynczej i „koty” w liczbie mnogiej. W dopełniaczu, celowniku, bierniku, narzędniku i miejscowniku występują odpowiednie odmienne formy. Mianownik jest także formą lematyczną w zestawieniach słownikowych: gdy szukamy słowa, zwykle zaczynamy od jego formy mianownikowej.

W polskiej gramatyce mianownik jest jednym z podstawowych przypadków, obok dopełniacza, celownika, biernika, narzędnika i miejscownika, oraz wołacza. W leksykografii i nauczaniu stanowi kluczowy punkt odniesienia do analiz morfologicznych i składniowych. miana.