indywidualizm

Indywidualizm to kierunek filozoficzny, społeczno-polityczny i etyczny, w którym centralne znaczenie przypisuje się jednostce, jej godności, autonomii i prawom do samodzielnych wyborów. Z jego perspektywy decyzje moralne i życiowe balansują pomiędzy wolnością jednostki a obowiązkami wobec innych. Indywidualizm nie jest jednolitym systemem; występują różne warianty, od silnie liberalnego, poprzez egzystencjalistyczny, aż po personalistyczny, które inaczej rozumieją granice autonomii.

Filozoficznie wywodzi się z myśli oświecenia, gdzie uznanie godności człowieka i praw naturalnych stało się fundamentem wolności i samostanowienia. W odmianach polityczno-ekonomicznych indywidualizm często łączy się z przekonaniem o ograniczeniu państwa oraz z prawem do prywatnej własności, swobody kontraktów i odpowiedzialności za własne decyzje. Krytycy zaznaczają, że nadmierny indywidualizm może prowadzić do osłabienia solidarności społecznej.

W Polsce pojęcie bywa używane w socjologii, filozofii i debacie publicznej do opisu roli autonomii jednostki w kulturze, edukacji i gospodarce. Indywidualizm bywa zestawiany z kolektywizmem; zwolennicy podkreślają możliwość samorozwoju i odpowiedzialności za własne wybory, podczas gdy krytycy ostrzegają przed spłyceniem więzi społecznych i nierównościami wynikającymi z ograniczonego wsparcia społecznego.

W literaturze i myśli publicznej terminu używa się także w kontekstach pośrednich, takich jak pytanie o to, jak jednostka może być autentyczna i twórcza w obliczu presji społecznych norm. Dyskurs dotyczący indywidualizmu obejmuje również związki z liberalizmem, egzystencjalizmem i personalizmem, a także krytykę ze strony nurtów kolektywistycznych i socjologicznych.