glikozidazlar

Glikozidazlar, glikozid bağlarını hidroliz eden enzimlerdir. Bu enzimler, glikozil konjugatlar (glikozitler) ile oligosakkaritler veya polisakkaritler arasındaki glikozidik bağı kırarak karbondioksitli ürünler ya da serbest şekerler açığa çıkarır. Glikozidazlar, insanlarda, hayvanlarda, bitkilerde ve mikroorganizmalarda bulunur ve sindirimden hücre içi yıkıma, bitki savunma mekanizmalarına kadar geniş biyolojik rollere sahiptir.

Sınıflandırma ve mekanizma açısından glikozidazlar, substratın bağlandığı konuma göre endo- veya eksoglikozidaz olarak ayrılır. Mekanizma olarak inverting ve retaining olmak üzere iki temel yol izlerler; bazıları suyun katılımıyla glikozidik bağı kırarken, bazıları bu süreci differently işleyen mekanizmalarla gerçekleştirir. Glikozidazlar genelde su molekülünün nötr veya asidik/çevresel koşullarda katalizlenmesini gerektirir ve çeşitli asit-baz veya metal iyonu gereksinimlerine sahip olabilirler. Enzimler, glycoside hydrolases olarak EC 3.2.x.x sınıflandırmasına girer ve CAZy veritabanında farklı familyalarda toplanır.

Substratlar açısından glikozidazlar, di- ve oligosakkaritleri, polisakkaritleri ve bazı glikozidik bileşikleri (bitki glikozidleri gibi) hydrolyze eder. Sindirim enzimleri (ör. bazı disakkaridazlar) yiyecek glikozitlerini parçalar; mikroorganizmalar ise selüloz ve diğer polisakkaritleri hidrolize eder. Diğer yandan lizozomal glikozidazlar, hücre içi yıkım süreçlerinde rol oynar ve bazı tıbbi durumlarda patolojik sonuçlara yol açabilir.

Önemi ve uygulamaları: Gidaklı enzim eksiklikleri lisosomal depolama hastalıkları gibi durumlara neden olabilir (ör. Pompe hastalığı acid alfa-glükosidaz eksikliği). Glikozidaz inhibitörleri, diyabet ve metabolik bozuklukların tedavisinde kullanılır. Endüstride ise gıda işleme, biyokütle dönüşümü ve deterjan üretiminde önemlidir.