fosfolipiidne

Fosfolipidy, zwane także fosfolipiidami, to klasa lipidów stanowiących podstawowy składnik błon komórkowych i wielu organelli. Cząsteczka fosfolipidu ma hydrofilową główkę zawierającą grupę fosforanową oraz dwie hydrofobowe „ogona” zbudowane z kwasów tłuszczowych. W zależności od szkieletu, na którym zbudowana jest główka, wyróżnia się fosfolipidy glicerolowe i sfingolipidowe.

Najważniejsze fosfolipidy glicerolowe to fosfatydylocholina (PC), fosfatydyloetanolamina (PE), fosfatydyloseryna (PS) i fosfatydyloinozytol (PI). PC i PE stanowią znaczną część błon komórkowych, natomiast PI i jego pochodne (np. IP3, DAG) odgrywają kluczową rolę w przekazywaniu sygnałów wewnątrzkomórkowych.

Fosfolipidy sfingolipidowe, takie jak sfingomielina, mają sfingosynę zamiast glicerolu i również występują w błonach, zwłaszcza w błonach komórek nerwowych. Wiele fosfolipidów pełni także funkcję chemicznie sygnałową, dostarczając nośników takich jak DAG i IP3.

Funkcje fosfolipidów obejmują budowę dwuwarstwy lipidowej, kontrolę płynności i krzywizny błon, organizację domen błonowych oraz udział w przekazywaniu sygnałów komórkowych. Synteza zachodzi głównie w szorstkim retikulum i Aparacie Golgiego, dominującymi szlakami są szlaki glicerolowe i CDP-diacylglycerol. Rozkład fosfolipidów realizują fosfolipazy (PLA, PLC, PLD), co generuje produkty sygnałowe lub metabolity.

Znaczenie kliniczne obejmuje rolę w zaburzeniach metabolizmu błonowych lipidów, co może wpływać na funkcjonowanie układu nerwowego, wątroby i układu sercowo-naczyniowego. Fosfolipidy są również przedmiotem badań diagnostycznych i suplementacyjnych.