conceptgebaseerd

Conceptgebaseerd is een didactische en cognitieve benadering die uitgaat van concepten en de relaties daartussen als basis voor begrip en leren. De term wordt in het Nederlands vooral gebruikt in onderwijs-, leer- en kennisverwervingsdisciplines, maar vindt ook toepassing in informatiebeheer en kennisrepresentatie. In tegenstelling tot feitgericht leren legt conceptgebaseerd leren de nadruk op kernideeën, hun onderlinge samenhang en de transfer van kennis naar nieuwe situaties.

Bij conceptgebaseerd onderwijs staat begrip van grote ideeën centraal boven het memoriseren van losse feiten. Leerprocessen richten zich op het verwerven van mentale schemas en conceptuele structuren, zoals conceptkaarten of modellen, die relaties tussen concepten zichtbaar maken (oorzaak-gevolg, categorie, proces). Docenten sturen verkenning aan en bevorderen expliciete reflectie op hoe concepten met elkaar verbinden.

Toepassingsgebieden omvatten curriculumontwerp, didactische professionalisering en evaluatie van begrip. De benadering wordt ook toegepast in informatiebeheer en kennisrepresentatie, waar conceptgebaseerde redenering en indexing helpen bij het organiseren en terugvinden van kennis. In de praktijk vraagt conceptgebaseerd onderwijs om duidelijke leerdoelen, systematische scaffolding en beoordelingsvormen die begrip meten in plaats van puur herhalen.

Voordelen zijn onder meer betere overdracht van leren en diepere begrip, terwijl nadelen kunnen zijn dat het ontwerpen en implementeren tijdrovend is en aandacht vereist voor variatie in leerlingen. Kritieken richten zich op de uitdaging om abstracte concepten toegankelijk te maken en op de behoefte aan goed getrainde docenten en passende evaluatiemethoden.