Potansiyometreler

Potansiyometreler, bir resistif eleman üzerinde hareketli temas noktası (kaydırıcı) ile uçlar arasındaki direnç değerinin kullanıcının müdahalesiyle ayarlanabildiği elektrikli aygıtlardır. Üç uçlu yapıdadır: iki uç direnç elemanının uçlarıdır ve üçüncü uç hareketli temas noktasına bağlıdır. Kaydırıcının konumu değiştikçe uç ile kaydırıcı arasındaki direnç değişir; bu durum çıkış gerilimini veya güç akımını ayarlamaya olanak tanır. Böylece potansiyometreler, sinyalin voltaj bölücüsü olarak veya doğrudan bir değişken direnç olarak işlev gösterebilir.

Çeşitleri; dönel (rotary) tipler, genellikle 90–360 derece arasında veya sınırlı hareketle çalışır; doğrusal (linear) tipler ise lineer hareketle çalışır. İç yapılar karbon, seramik, cermet veya iletken plastikten yapılabilir. Üç uçlu tipler en yaygın olanlarındandır; bazı uygulamalarda sadece iki uç kullanılarak (rheostat) direnç ayarı yapılabilir. Eğimler (taper) olarak lineer veya logaritmik (log taper) olabilir; logaritmik eğimli potansiyometreler, özellikle ses sinyallerinin hacim kontrolünde yaygın olarak kullanılır.

Kullanım alanları geniştir: ses sistemlerinde hacim ayarlama, cihaz arayüzlerinde kullanıcı ayarları, enstrümantasyon ve test tezgahlarında referans geriliminin ayarlanması; potansiyometreler ayrıca konum sensörü olarak da kullanılabilir (joystick, dokunmatik paneller).

Seçim ve bakım açısından, nominal direnç değeri (ör. 1 kΩ, 10 kΩ), güç değeri ve mekanik ömür (mil sayısı) önemli kriterlerdir. Aşınma ile temas yüzeyinde sürtünme ve elektriksel drift görülebilir; ihtiyaç halinde yüksek güvenilirlik veya toz/sıvı korumalı modeller tercih edilir. Kalibrasyonlar, potansiyometrelerin doğru çalışmasını sağlamak için gereklidir.