Ontogeneza

Ontogeneza to proces rozwoju organizmu od zapłodnionej komórki jajowej do dojrzałej postaci. Obejmuje rozwój embrionalny, w tym podziały komórkowe, gastrulację i neurulację, a także organogenezę, wzrost, różnicowanie komórek i morfogenezę. U wielu gatunków procesy te obejmują również rozwój postembrionalny i metamorfozę.

Rozwój ontogenny składa się z wielu etapów. Po zapłodnieniu następuje embryogeneza, obejmująca etapy takich jak podziały komórkowe, formowanie tkanek i narządów. Następnie dochodzi do różnicowania komórek i kształtowania morfologii (morfogeneza), a w końcu do wzrostu i dojrzewania. U niektórych organizmów występuje także metamorfoza, czyli radykalna zmiana formy po okresie larwalnym.

Proces ten jest regulowany przez złożone sieci genetyczne, sygnały międzykomórkowe, hormony oraz wpływy środowiskowe i epigenetyczne. Tempo i wzór rozwoju różnią się między gatunkami i w zależności od warunków środowiskowych. Pojęcia takie jak heterochronia opisują zmienność chronologiczną w rozwoju, a plastyczność rozwojowa odnosi się do zdolności do adaptacji procesów rozwojowych w odpowiedzi na środowisko.

Znaczenie ontogenezy jest centralne w biologii rozwoju i evo-devo (ewolucjonistycznej biologii rozwoju). Badania ontogenezy pomagają zrozumieć mechanizmy różnicowania, źródła różnorodności morfologicznej i przyczyny zaburzeń rozwojowych, a także jak ewolucja kształtuje możliwości rozwoju organizmów. Stare teorie recapitulation zostały odrzucone; obecnie uznaje się złożoną interakcję między rozwojem a ewolucją.