Hydroksy

Hydroksy, w chemii zwykle nazywane grupa hydroksylową, to funkcjonalna grupa chemiczna o wzorze -OH. Składa się z jednego atomu tlenu połączonego z atomem wodoru oraz z resztą cząsteczki. W alkoholach grupa hydroksylowa jest przyłączona do węgla; w fenolach tlen łączny z aromatycznym pierścieniem, a -OH występuje bezpośrednio na pierścieniu.

Właściwości chemiczne i fizyczne hydroksów wynikają z polarnosti tlenu i możliwości tworzenia wiązań wodorowych. Z tego powodu związki zawierające grupę -OH mają zwykle wyższą rozpuszczalność w wodzie i wyższe temperatury wrzenia niż odpowiadające im węglowodory. Obecność -OH wpływa także na kwasowość. Fenole są kwasami słabszymi niż kwasy karboksylowe, ale silniej niż alkohole. Grupa hydroksylowa umożliwia liczne reakcje chemiczne, m.in. estryfikację z kwasami karboksylowymi, utlenianie alkoholi do aldehydów i kwasów, a także reakcje kondensacyjne prowadzące do powstania estrów i polimerów.

Najważniejsze klasy związków hydroksylowych to alkohole (różne liczby grup -OH przy atomach węgla), fenole (grupa -OH przy aromatycznym pierścieniu) oraz alkohole wielohydroksylowe, takie jak gliceryna (trójhydroksylowy przykład). Zastosowania obejmują rozpuszczalniki, surowce w syntezie chemicznej, kosmetyki i żywność.

W nomenklaturze chemicznej grupa -OH zwykle oznaczana jest sufiksem -ol w nazwach alkoholi, na przykład etan-1-ol. W przypadkach, gdy -OH nie jest główną funkcją, może występować jako przedrostek hydroksylowy w niektórych nazwach systemowych.