Demonstratiemiddel

Demonstratiemiddel is een didactisch hulpmiddel dat wordt ingezet om een verschijnsel, proces of begrip zichtbaar te maken voor leerlingen. Het kan bestaan uit fysieke objecten, modellen, proefopstellingen of visuele en audiovisuele ondersteuning en wordt doorgaans gebruikt bij demonstraties door een docent. Het doel is om abstracte kennis tastbaar te maken en begrip te bevorderen door waarneming en gerichte interactie.

Veelvoorkomende typen zijn: fysieke opstellingen en modellen (zoals een elektrisch circuit of een planetarium-model), rekwisieten, grafische hulpmiddelen zoals diagrammen en posters, en digitale middelen zoals video’s en interactieve simulaties. Demonstratiemiddelen worden breed ingezet in onderwijssituaties zoals natuurkunde, scheikunde, biologie, wiskunde en aardrijkskunde, maar ook in musea en bij publieke demonstraties.

Bij de selectie staan leerdoelen, doelgroep en context centraal. Belangrijke criteria zijn veiligheid, duidelijkheid, reproduceerbaarheid en toegankelijkheid, evenals kosten en onderhoud. Een effectief demonstratiemiddel ondersteunt expliciete uitleg, stimuleert actieve betrokkenheid en sluit aan bij de belevingswereld van leerlingen zonder af te leiden.

In de didactische literatuur wordt soms onderscheid gemaakt tussen demonstratiemiddelen en bredere didactische materialen; demonstratiemiddelen richten zich op gezamenlijke demonstratie en observatie. Met toenemende digitalisering komen ook hybride en online demonstratiemiddelen in opkomst, die zowel fysieke varianten als digitale varianten kunnen ondersteunen.