Antyseptyki

Antyseptyki to środki chemiczne stosowane do ograniczania lub zabijania drobnoustrojów na tkankach żywych, błonach śluzowych, w ranach i na skórze. Służą do higieny rąk, przygotowania skóry do zabiegów, czyszczenia ran oraz płukania jamy ustnej. W odróżnieniu od środków odkażających używanych na powierzchniach nieżywych, antyseptyki muszą być bezpieczne dla tkanek organizmu, choć mogą wywoływać podrażnienia lub reakcje alergiczne.

Typy i przykłady:

- Alkohol (etanol, izopropanol): szybkie działanie bakteriobójcze i grzyobójcze; ograniczona skuteczność wobec spor; stosowany do higieny skóry, może wysuszać.

- Chlorheksydyna: szerokie spektrum, szybkie działanie bakteriobójcze, utrzymuje aktywność na skórze; powszechnie używana w preparatach do mycia rąk i w chirurgii.

- Jodopowidon (jodyna): szerokie spektrum; może powodować przebarwienia i alergie; działa wolniej.

- Nadtlenek wodoru: antyseptyczny, działający poprzez generowanie reaktywnych form tlenu; stosowany w pielęgnacji ran w odpowiednich stężeniach.

- Związki amoniowe czwartorzędowe (np. benzalkonium chloride): szerokie spektrum, używane w niektórych preparatach do higieny i pielęgnacji.

- Octenidyna, polihexanid (PHMB): stosowane w opatrunkach i preparatach do ran.

Mechanizm działania obejmuje denaturację białek, uszkodzenie błon komórkowych i utlenianie. Skuteczność określa się jako bakteriobójczą lub bakteriostatyczną; niektóre antyseptyki wykazują również działanie wirusobójcze i grzybobójcze. Ograniczenia to podrażnienia skóry, alergie, przebarwienia (np. jod) oraz ograniczona skuteczność w obecności materiału organicznego. Antyseptyki stosuje się miejscowo i nie zastępują antybiotyków w leczeniu zakażeń wymagających terapii systemowej.