özneler

Özneler, Türkçe dilbilgisinde cümlede fiili yapan veya yargılanan durumun konusunu oluşturan öğelerdir. Bu terim, İngilizce'deki "subject" kavramına karşılık gelir ve cümlenin temel söz dizimi rolünü belirtir. Öznenin çoğu zaman cümlede fiilden önce veya yakın bir konumda bulunması tipiktir; ancak Türkçe'nin esnek söz dizimi nedeniyle özne konumu değişebilir.

Türkçede özne, fiilin kişi ve sayı bilgisini alacak çekim ekiyle uyum sağlar; fiil kendi çekimini alır ve öznenin kim olduğuna göre değişir. Özne genelde yalın halde bulunur; yani ayrı bir belirti ya da vaka eki almaz. Ancak öznenin hangi kişi veya sayı olduğunu belirtmek için zamirler ya da isim kipleri kullanılabilir.

Özneler iki ana türe ayrılır: basit özneler ve birleşik özneler. Basit özneler tek bir isim veya zamirden oluşur, örn. "Kediler uyuyorlar" veya "O geliyor." Birleşik özneler iki veya daha çok özneden oluşır ve çoğunlukla ve ile bağlanır, örn. "Ali ve Ayşe geliyorlar."

Türkçe'de özne düşmesi yaygındır; fiilin kişi ve sayı eki, öznenin varlığını gösterdiği için cümlede özne belirtisiz de olabilir. Örneğin "Gidiyorum" ifadesinde özne "ben" olarak açıkça belirtilmez, ancak fiil eki bunu gösterir.

Özneler kavramı, dilbilim çalışmalarında cümle yapısının temel bir bileşeni olarak ele alınır; özne ile yüklem arasındaki ilişki, cümlenin anlamını ve vurgu yapısını belirler.