ölçülür

ölçülür kelimesi Türkçe’de fiil kökü ölç- ile türetilen ve edilgen (pasif) çekimli bir sözcük olduğu için “is measured” anlamını taşır. Daha geniş kullanımda, bir şeyin ölçüm işlemine maruz kaldığını ya da ölçülebilir olduğunun ifade edilmesi amacıyla kullanılır. Ölçmek fiilinin pasif halinde, kök üzerine -ül- yapısı ve zaten bulunan geniş zaman eki -ür eklenerek oluşur: ölç-ül-ür → ölçülür.

Gramatikal olarak, ölçülür fiili üçüncü tekil şahıs geniş zamanın pasif çekimidir. Edilgen form, öznenin ölçme eylemini kimin yaptığı belli olmadığında veya eylemin özne tarafından zaten gerçekleştiği durumlarda kullanılır. “Ölçülür”ün karşıtı aktif form “ölçer”dir (o ölçer, o ölçüm yapar). İlgili türevler arasında ölçülmek fiilinin mastar hali, ölçülmesi isimleşmesi (ölçülmesi) ve ölçü ile ilgili diğer türevler bulunur.

Kullanım alanları ve anlamlar açısından, ölçülür ifadesi hem gerçek ölçümler için hem de sözel ya da kavramsal karşılaştırmalar için kullanılır. Örneğin, “uzunluklar metre ile ölçülür” cümlesi, fiziksel büyüklüklerin standart birimler kullanılarak belirlenmesini ifade eder. Benzer şekilde, bir süreç veya performans için genel olarak “değerler güvenilir ölçülür/ölçülür” gibi ifadelerde de kullanılabilir.

İlgili bağlamlarda sıklıkla “ölçülür” yerine “ölçülebilir” gibi sıfatlar da tercih edilebilir; ölçülür, belirli bir ölçme sürecine atıf yaparken daha göreceli ya da geçici bir durumu anlatır. Ölçme kavramına ilişkin temel kökeni “ölçü” adlı isimden gelir.