Ölçme

Ölçme, bir niceliğin büyüklüğünün referans birim ve ölçüm aletleri kullanılarak sayısal olarak belirlenmesi sürecidir. Ölçüm sonucunda elde edilen değer, ilgili birim ile ifade edilir ve ölçüm belirsizliğiyle birlikte raporlanır.

Geçmişte uzunluk, kütle ve zaman gibi nicelikler yerel birimlerle ölçülürdü; daha tutarlı sistemler arayışı 18. ve 19. yüzyıllarda yoğunlaştı. 1960’lardan itibaren Le Système International d'Unités (SI) temel alınan birimler dünya çapında standart olarak kullanılmaya başlandı ve ulusal metrologi enstitüleriyle sürdürülüyor.

Metrologi, ölçme bilimi olarak güvenilir ve karşılaştırılabilir ölçümler üretmeyi amaçlar. Kalibrasyon ve belirsizlik analizi, ölçüm güvenilirliğini artırır. Belirsizlik, ölçüm sonucunun gerçek değerden sapma olasılığını ifade eder ve raporlanırken izlenebilirlik kavramı ile SI birimlerine bağlı referanslara zincirleme olarak bağlanır.

Ölçme türleri nicel ve nitel olarak ayrılabilir. Doğruluk, hassasiyet ve tekrarlanabilirlik gibi kavramlar ölçüm kalitesinin değerlendirilmesinde temel rol oynar. Ölçüm araçları arasında sensörler, tartı cihazları, termometreler ve multimetreler gibi cihazlar bulunur; çoğu durumda kalibrasyon periyodik olarak yapılır ve belgelendirilir.

Uygulama alanları, bilimden sanayiye, tıptan çevre izlemeye kadar geniştir. Ölçme, kalite kontrol, güvenlik ve karar destek sistemlerinin temel unsurlarındandır. Uluslararası örgütler BIPM ve SI birimlerini yönetirken, ülkeler ulusal metrologi enstitüleriyle standardizasyon ve belgelendirme işlemlerini yürütür.