æðakerfa

Æðakerfi (vascular system) er net æðakerfis sem flytur blóð um líkamann. Í mönnum og mörgum hryggdýrum samanstendur það af hjarta sem dælar og af æðakerfi sem inniheldur slagæðar, slagæðlinga, háræðar og bláæðar. Kerfið flytur súrefni og næringu til frumna, fjarlægir koltvísýring og aðrar úrgangsefni, og tekur þátt í hitastjórnun, hormónaflutningi og varnarstarfi líkamans. Í mörgum hryggdýrum eru tvær hringrásir: lungnahringrás (lungu → hjarta) og líkamshringrás (hjarta → líkami).

Hjartað skiptir hlutverkum í hægri og vinstri slegli: hægri slegill dælar til lungna í lungnahringrás, þar sem blóð skiptir út koltvísýring fyrir súrefni; vinstri slegill dælar til líkamans í líkamshringrás, þar sem súrefnisríkt blóð dreifist til frumna. Slagæðar bera blóð frá hjarta til líkamans (oft súrefnisríkt) og bláæðar flytja það til baka (oft súrefnissnautt). Undantekningin eru lungnaslagæð og lungnabláæð: lungnaslagæð flytur deoxygenað blod til lungna og lungnabláæð flytur súrefnisríkt blod aftur til vinstri hluta hjarta.

Vefjaveggir æðakerfisins eru í þremur lögum: tunica intima (innra lag), tunica media (miðlag) og tunica adventitia (ytra lag). Slagæðar hafa þétta vöðvaveggi sem gera þeim kleift að samdrátta eða víkka æðar og stjórna þrýstingi; bláæðar hafa lokur sem hindra bakflæði; háræðar eru mjög þunnar og háðar millilagsfærslu milli blóðs og vefja.

Stjórnun og þróun: æðakerfið er stjórnað af taugakerfi og hormónakerfi, sem stilla hjartslátt og blóðflæði. Nýmyndun æða (æðamyndun) á sér stað við þroska, sárameðferð og viss tækniferli.

Sjúkdómar og öryggi: æðakerfið er viðkvæmt fyrir sjúkdómum eins og háþrýstingi, æðakölkun og öðrum æðasjúkdómum. Greining byggir á lífsviðburðum og myndgreiningu, t.d. Doppler-rannsóknum eða æðamyndgreiningu.