Æðastífla

æðastífla er lokun slagæðar sem hindrar eða verulega minnkar blóðflæði til tiltekinna vefja eða líffæra. Hún getur komið skyndilega vegna tappa sem myndast innan æðakerfis eða berst með blóði og lokar slagæðinni (embolía), eða hún þróist yfir tíma vegna þrenginga og æðasjúkdóms. Algengasta orsökin er æðasjúkdón, sérstaklega langvarandi þrengingar í slagæðum sem geta leitt til þykkunar og lokunar. Aðrir þættir eru æðahnúðar, æðasjúkning eða æðasjúkdómar sem valda stíflum.

Tegundir æðastíflu skiptast oft eftir stað og upphaf. Skyndileg æðastífla getur valdið acute arterial occlusion og skyndilegri ótímabærri skertri vefjum. Langvinnari þrengingar leiða til kronískrar æðastíflu eða stækkunar sem veldur kröppum vefjahætti og krefst oft langvarandi meðferðar og aðlögunar. Helstu staðsetningar eru útlimar (acute limb ischemia), heili (stroke eða táknar æðastopp) og innri líffæri eins og smáæðar í meltingarvegi eða nýrum (mesenteric eða renal ischemia).

Einkenni og rannsóknir fara eftir staðsetningu. Acute limb ischemia einkennist af verki, fölvi, skyntruflunum, dofa eða lömun; einkenni geta komið mjög skyndilega. Heilastarfsemi felst í tungumálavanda, máttarskerðingu eða heyrnarskekkju. Greining felur í sér myndgreining: CT eða MR æðamynd/angiography, dúplex-ogleiðsla, og eingöngu æðagreining til að staðsetja stíflu.

Meðferð byggir á stöðu og orsök. Bráðasta meðferð er æðaleit gegn stífun með æðalyfjameðferð og/eða heparín meðan undirbúið er endurgerð eða skurðaðgerð til að endurreisa blóðflæði (embolectomy, stent eða skurðaðgerð). Forvarnir miða að æðasjúkdómi og stjórn þungra áhættuþátta (reynslu- og lyfjatöku, jafnvel áfengisrejú, mataræði, hreyfing, reisti). Prognósa fer eftir hvaða slagæð er occluded, tímanum til endurheimtar blóðflæði og hvaða vefjum er skaða.