æðasjúkdómi

Æðasjúkdómi er samheiti yfir sjúkdóma sem hafa áhrif á æðakerfið í líkamanum, þ.e. slagæðar, bláæðar og háræðar. Þessir sjúkdómar geta valdið þrengingum eða lokun æðakerfisins, skertu blóðflæði eða æðabrotum. Þeir geta haft áhrif á mörg líffærakerfi og eru oftast algengastir í hjarta, heila og útlimum.

Orsakir og áhættuþættir eru fjölbreyttir. Helstu þættir eru reykingar, háþrýstingur, hátt kólesteról, sykursýki, offita, hár aldur og ættarsaga. Einnig geta bólgu- eða autoimmun sjúkdómar og aðrir lífeðlisfræðilegir þættir leitt til æðasjúkdóma.

Í þróun æðasjúkdóma kemur oft truflun á innri þekju æðaveggjar og æðakölkun sem hleður æðarnar með fita og bólgu. Þrengingarnar valda minnkuðu eða óreglulegu blóðflæði og geta í verstu falli valdið rofi eða stækkun æðar eða æðabroti.

Einkenni eru háð tegund sjúkdómsins og staðsetningu. Dæmi: verkir eða dofi í útlimum við göngu vegna skorts á blóðflæði; höfuðverkur, dofi eða taltruflanir þegar æðar í heila skaðast; bjúgur eða sár sem lækna illa vegna langvinns æðavesla. Sumir sjúkdómar eru einkennalausir fyrir alvarleg atvik.

Greining byggist á sögu, skoðun og myndgreiningu. Algengar aðferðir eru doppler-ultrason, CT- eða MR-angiography og aðrir æðamyndgreiningar. Blóðprufur hjálpa til við að meta áhættuþætti eins og kólesteról, blóðsykur og bólgu.

Meðferð miðar að því að bæta eða endurreisa æðarflæði, draga úr áhættu og fyrirbyggja alvarleg atvik. Hún felur oft í sér lífsstílbreytingar (reykingar hætta, reglubundin hreyfing, hollt mataræði), lyfjameðferð til að stjórna kólesteróli, blóðþrýstingi og blóðtappa, og stundum æðaaðgerðir til að auka æðarflæði (t.d. angioplasty með stent eða bypass). Forvarnir eru lykilatriði.