zarodków

Zarodek (embryo) to wczesny etap rozwoju organizmu po zapłodnieniu, obejmujący od zygoty do momentu, gdy rozwijający się organizm zyska cechy umożliwiające dalszy rozwój. W biologii ludzkiej termin ten najczęściej odnosi się do okresu od zapłodnienia do końca ósmego tygodnia ciąży; po tym czasie rozwijający się organizm jest zwykle nazywany płodem. Termin dotyczy również innych zwierząt; w botanice używa się odmiennych pojęć.

Po zapłodnieniu zygota ulega szybkim podziałom mitotycznym, tworząc morulę i blastocystę. Blastocysta wnika w błonę śluzową macicy i rozwija dwie części: wnętrze wytwarza zarodek właściwy, a zewnętrzna warstwa utrzymuje kontakt z matczyną łożyskową. W trakcie gastrulacji formują się trzy listki zarodkowe: ektoderma, mezoderma i endoderma, z których powstają wszystkie tkanki i narządy. Następnie następuje organogeneza, w trakcie której powstają podstawowe struktury narządów.

W rozwoju człowieka procesy te opisuje się w etapach: implantacja zwykle w pierwszym tygodniu po zapłodnieniu; gastrulacja około trzeciego tygodnia; organogeneza zachodzi głównie w pierwszych dwóch miesiącach ciąży; do końca ósmego tygodnia większość głównych narządów jest w zarysie, a rozwijający się osobnik nazywany jest zarodkiem; po tym okresie rozwija się płód.

W badaniach naukowych zarodki są używane w kontekście reprodukcji wspomaganej, badań rozwoju i terapii komórkami macierzystymi. Przepisy prawne i etyczne regulują ich tworzenie, użycie i przechowywanie, z uwzględnieniem zgody dawcy i ograniczeń dotyczących niszczenia zarodków. Terminologia medyczna rozróżnia zygotę, zarodek w kolejnych stadiach (np. blastocysta) oraz płód, co bywa istotne dla interpretacji danych klinicznych i badawczych.