yürümek

Yürümek, Türkçede en temel hareket fiillerinden biridir. İnsanların veya hayvanların ayaklarıyla adım atarak zeminde ilerlemesini ifade eder. En temel anlamı, araç kullanmaksızın yürümek veya ayakla ilerlemek şeklindedir. Ayrıca mecaz anlamlarda da kullanılır; işler yolunda gitmesi, ilerleme kaydetmesi anlamında “yürümek” kökünden türeyen ifadelerle anlatılır. Örneğin işlerin yürümesi, planların ilerlemesi gibi kullanımlar yaygındır.

Yürümek, çoğunlukla özne tarafından gerçekleştirilen intransitif bir fiildir. Şimdiki zamanda “yürüyorum”, geçmişte “yürüdüm”, gelecekte “yürüyeceğim” şeklinde çekimlenir. Emir kipiyle “yürü” denir; kibar veya çoğul form ise “yürüyün” olur. Olumsuz çekimi de mevcuttur: “yürüyorum” yerine “yürümem” (genelde fiilin olumsuz kullanımıyla) veya bağlama göre olumsuz türevleri alınabilir. Yürüme eylemiyle ilgili ifadeler ise “yürüyüş” (walk, hike) ve “yürüyüşe çıkmak” (to go for a walk) gibi türevlerle zenginleşir.

Yürümek ile ilgili türevler ve kullanımlar arasında “yürüyüş” ve “yürüme” bulunmaktadır. Yürüyüş, eylemin adı olarak kullanılırken, yürüme ise fiilin isimleşmiş biçimidir. Bu bağlamda, günlük dilde “parkta yürümek” veya “uzun yürüyüşler yapmak” gibi ifadeler sıkça rastlanan kullanımlardır.

Etymoloji açısından yürümek; köken olarak Türkçe hareket fiili olan yürü- köküne dayanır. Bu kök, eski Türk dillerinde de hareket ve adım kavramlarıyla ilişkilidir ve modern Türkçe’de yalın biçimiyle günlük konuşmalarda yaygın olarak kullanılır.