trzustce

Trzustka, znana także jako pankreas, to gruczoł położony w jamie brzusznej, będący częścią układu pokarmowego i hormonalnego. Forma „trzustce” występuje w polszczyźnie w przypadkach celownika i miejscownika (np. „w trzustce”).

Położenie i budowa: Trzustka leży za żołądkiem, głównie w retroperitoneum, w górnej części brzucha. Głowa otacza dwunastnicę, a ogon sięga w kierunku śledziony. Składa się z trzech części: głowy, trzonu i ogona. Przewód trzustkowy większy (Wirsunga) oraz przewód dodatkowy (Santoriniego) prowadzą sok trzustkowy do dwunastnicy; Wirsunga uchodzi do brodawki większej, Santoriniego do brodawki mniejszej.

Funkcje: Część zewnątrzwydzielnicza produkuje soki trzustkowe zawierające enzymy trawienne (amylazę, lipazę, proteazy) z buforem wodorowęglanowym, które trafiają do dwunastnicy. Część wewnątrzwydzielnicza to wyspy Langerhansa, w których znajdują się komórki α, β i Δ oraz komórki PP; produkują insulinę, glukagon, somatostatynę i polipeptyd, regulując poziom cukru we krwi.

Rozwój i budowa anatomiczna: Pochodzi z endodermy jelita przedniego; trzustka jest w większości retroperitonealna, a ogon ma kontakt z więzłem śledzionowym.

Choroby i diagnostyka: Najważniejsze zaburzenia to zapalenie trzustki (ostre i przewlekłe), rak trzustki i niewydolność zewnątrzwydzielnicza. Cukrzyca wynika z dysfunkcji komórek beta. Diagnoza opiera się na oznaczeniach enzymów (amylazy, lipazy) oraz badaniach obrazowych (USG, CT, MRCP).

Leczenie: Obejmuje suplementację enzymów trzustkowych, leczenie cukrzycy (np. insuliną) oraz w razie potrzeby interwencje chirurgiczne.