qattiqlash

Qattiqlash — biror narsa yoki moddaning qattiq holatga o’tishi yoki shunday holatda bo’lib qolishi jarayoni. Bu jarayon natijasida modda qattiq, mustahkam, zichroq bo’ladi. Qattiqlash ko’pincha issiqlik, sovutish, bosim yoki kimyoviy reaksiyalar natijasida yuzaga keladi; ba’zi hollarda quritish yoki quriydiroq jarayonlar ham rol o’ynaydi.

Etimologik jihatdan qattiqlash so’zi “qattiq” (hard) so‘zidan olingan bo’lib, -lash fe’l yasovchi qo’shimchasi yordamida “qattiqlash” — bo’lib qattiq holatga o’tish ma’nosini beradi. Bu ildizdan kelib chiqqan “qattiqlik” (hardness), “qattiqlashuv” (the process of hardening), “qattiqlashtirish” (to harden) kabi atamalar ham keng qo’llanadi.

Qattiqlash ko’p hollarda texnika va ilmiy matnlarda uchraydi. Metallurgiyada metallarning qattiqlashuvi issiqlik ishlov berish yo’li bilan yuzaga keladi; materialshunoslikda materiallarning zichligi va qattiqligi oshiriladi. Kundalik nutqda ham ildizlari bor: muz, shakar qattiqlashadi, beton qattiqlashadi, pishiq go’shtlar yoki pishirilgan mahsulotlar ham o’z holatini qattiqlashishi mumkin. Shaxsiy yoki tibbiy matnlarda “qattiqlashuv” sog’liqdagi qattiqlik (masalan, to’qimalarning qattiqlanishi) haqida ham ishlatilishi mumkin.

Rasmiy yozuvlarda qattiqlashning turli shakllari keng taralgan: qattiqlash, qattiqlashuv, qattiqlashtirish, qattiqlik. Inson va olimlar nuqtai nazaridan, bu jarayonlar ob’ektning xususiyatlarini aniqlab, uning ishlash qobiliyatini belgilaydi.