qattiqlashtirish

Qattiqlashtirish — materiallarning qattiqlik darajasini oshirish uchun amalga oshiriladigan jarayonlar to‘plamidir. Eng keng qo‘llaniladigan soha metallurgiya bo‘lib, ayniqsa po‘latlar va boshqa metallar uchun ishlatiladi. Bu jarayonlar qattiqlik, aşınishga chidamlilik va yuzaning silliqligi kabi xossalarni yaxshilaydi, lekin ba’zi hollarda duktilik kamayadi.

Issiqlik bilan qattiqlashtirish eng keng tarqalgan usuldir. Metall yuqori haroratgacha qizdirilib (austenitizatsiya), so‘ng tez sovutish orqali martensit tuzilmasi hosil qilinadi. Natijada qattiqlik sezilarli darajada oshadi. Ko‘pincha qattiqlikni barqarorlashtirish uchun tempering amaliot qilinadi; ba’zi hollarda normalizatsiya ham qo‘llanadi.

Yuzaki qattiqlashtirishlar yuzasini yuqori qattiqlik bilan ta’minlash uchun qo‘llaniladi. Karbonlashtirish, nitridatsiya yoki karbonitridatsiya kabi usullar mavjud. Induktsion qattiqlashtirish ham tez yuzaki qattiqlik berish uchun ishlatiladi.

Ishlab chiqarish bilan qattiqlashtirish (work hardening) plastik deformatsiya natijasida dislokatsiyalar soni ortishi tufayli qattiqlik oshadi. Bu ko‘p hollarda duktilikni kamaytiradi va sanoatda qo‘shimcha cheklovlar yaratishi mumkin.

Qo‘llanilishi: po‘latlar va boshqa metallar uchun tishli qismlar, mil, geardlar, kesuvchi asboblar, mashina qismlari kabi yuqori aşınmaya chidamlilik talab qilinadigan detallar. Qattiqlashtirish jarayonlari materiali ish yuklariga mos ravishda qattiqlik, quvvat va qattiqlik darajasini balanslash imkonini beradi.