przetrwalników

Przetrwalniki, w mikrobiologii zwane także formami przetrwalnymi, to specjalne, wysoce odporne formy niektórych organizmów, które umożliwiają przetrwanie niekorzystnych warunków środowiska. Termin ten odnosi się do różnych struktur u różnych grup: u bakterii są to endospory, u protistów – cysty, a u grzybów – przetrwalniki podobne do spory.

Najbardziej znane są endospory bakteryjne, wytwarzane przez bakterie z rodzajów Bacillus i Clostridium. Endospora powstaje w komórce macierzystej podczas stresu, jest otoczona grubą, wielowarstwową osłonką i ma bardzo niską zawartość wody oraz wysokie stężenie wapnia z kwasem difakcynylowym. Dzięki temu potrafi przetrwać wysoką temperaturę, promieniowanie, suszę i działanie chemikaliów. W odpowiednich warunkach następuje odnowa metabolizmu i odgaśnięcie endospory w postać wegetatywną.

Wśród przetrwalników znajdziemy także cysty protistów oraz przetrwalniki grzybów, które pełnią podobną rolę ochronną i umożliwiają przetrwanie w czasie bezpośrednio szkodliwych czynników środowiska. W zależności od organizmu, przetrwalniki mogą różnić się budową i sposobem powstawania, ale wspólną cechą jest znacznie ograniczona aktywność metaboliczna i wysoka odporność.

Znaczenie przetrwalników jest duże zarówno w nauce, jak i w praktyce. Ułatwiają przetrwanie organizmów w środowisku, ale jednocześnie utrudniają sterylizację i dezynfekcję medyczną i przemysłową, gdyż standardowe procedury mogą nie usuwać endospór. W diagnostyce stosuje się specjalne techniki barwienia i izolacji, by wykryć te struktury.