merkeziyetçi

Merkeziyetçi veya merkeziyetçilik, karar ve yetkinin büyük ölçüde merkezi hükümette toplandığı bir yönetim yaklaşımını ifade eder. Merkezden gelen denetim, planlama ve politika tasarımı ön planda olur; yerel veya bölgesel düzeyde sınırlı özerklik bulunabilir. Terim, merkeziyet kavramından türetilmiş olup merkezi ve yetki kavramlarını bir araya getirir; merkeziyetçi ise bu yaklaşımı benimseyen kişi veya grubu belirtir.

İşleyiş açısından merkeziyetçilik, ulusal düzeyde standartlar belirleme, bütçe ve planlamayı merkezi otoritelerin yürütmesi, yerel karar alma süreçlerini sınırlama eğilimiyle karakterize edilir. Bu yaklaşım, tutarlılık, hızlı karar alma ve eşit hizmet sunumu amacıyla savunulur; çoğu zaman tek tip politikaların benimsenmesini ve idari hiyerarşinin netleşmesini sağlar. Merkeziyetçilik, özellikle üniter devletler ve güçlü yürütme gelenekleriyle ilişkilendirilir.

Eleştirilere göre merkeziyetçilik, yerel ihtiyaçlara uygunluk ve demokratik hesap verebilirlik konusunda sorunlar yaratabilir. Yerel düzeyde çeşitlilik ve esneklik azalabilir, bürokrasi büyüyebilir ve kararlar halktan uzaklaşabilir. Destekleyenler ise kriz yönetimi, ulusal güvenlik ve eşit hizmet sunumunun merkezden koordine edilmesi açısından avantajlar ileri sürer. Çoğu ülkede merkeziyetçilik ile yerinden yönetişim (devolution) veya desentralizasyon arasında denge kurmaya yönelik reformlar tartışılır.