hüküm

Hüküm, Türkçede temel olarak iki ana anlam taşıyan bir isimdir. En sık kullanıldığı bağlamlarda yargı veya karar anlamına gelir: bir mahkeme tarafından verilen son karar, davanın neticesiyle ilgili hüküm. Ayrıca genel olarak bir yasa, yönetim veya otorite tarafından konulan karar veya ilke anlamında da kullanılır. Bunun dışında felsefi veya dini bağlamlarda kader ya da ilahi iradenin belirlediği sonuç anlamına gelen kullanımları vardır. Ayrıca bir sürecin sonucu olarak ortaya çıkan neticeyi belirtmek için mecazî bir anlam da taşır.

Hüküm kelimesi Arapça hükm (حكم) kökenlidir; Osmanlı Türkçesiyle Türkçeye geçmiştir. Fiil olarak hükmetmek, hüküm sürmek ve benzeri türetmeler de aynı kökene dayanır. Zamanla özgün anlamlar genişleyerek hukuk, din ve genel dil kullanımında yer etmiş, deyim ve kavram türetmelerine olanak sağlamıştır.

Yargı alanında kullanılan anlamında, hüküm bir davanın sonucu olarak mahkemece verilen nihai kararı ifade eder. Bu karar genelde gerekçeli olur ve kararın açıklanması, gerekçeli hüküm yazıldıktan sonra taraflara tebliğ edilir. Temyiz veya istinaf gibi denetim yolları, hükmün hukuka uygunluğunu sorgular. Türkiye’de kanun hükmünde kararname (KHK) gibi deyimler, bazı alanlarda yasa hükmünde etkili emirleri ifade eder ve hüküm kavramının günlük ve resmi kullanımına örnek olur.

Felsefi ve dini bağlamda ise hüküm ilahi karar veya kader kavramını ifade eder; özellikle dini metinlerde “Allah’ın hükmü” ifadesi bu anlamı taşır. Ayrıca “hüküm sürmek” gibi deyimlerle bir kuralın, otoritenin veya etkisinin sürekliliği anlatılır.