harakatlanishdagi

Harakatlanishdagi — harakatlanish (movement) so‘zidan olingan sifatli qo‘shimcha bo‘lib, “harakatga oid yoki harakat jarayonidagi” ma’nosini anglata oladi. Bu so‘z nombardosh bo‘lmagan holda, fe‘l sifatida ishlatiladigan ibora bo‘lib, quyidagi vaziyatlarda qo‘llanadi: biror narsa yoki holat harakat jarayonida yoki harakat bilan bog‘liq bo‘lganini ko‘rsatadi. Masalan, harakatlanishdagi jarayonlar, harakatlanishdagi ob‘ektlar kabi iboralar yordamida xususiyat yoki holat aniqlanadi.

Etymologik jihatdan, “harakatlanish” – harakatlanish, ya’ni harakat qilinish ma’nosidagi ot tenglamasi; unga -dagi qo‘shimchasi qo‘shilganda esa, “unda bo‘lgan, unda mavjud bo‘lgan” yoki “harakatda bo‘lgan” degan ma’noni beradi. Shunday qilib, harakatlanishdagi ifodasi nutqda harakat bilan bog‘liqlikni namoyon etadi va ko‘pincha ilmiy, texnik hamda tavsiflovchi matnlarda uchraydi.

Grammatik jihatdan, harakatlanishdagi sifatli ibora nomlardan oldin kelib, ularning xususiyatini belgilaydi. Uzbek tilida sifatlar odatda jinsga yoki songa moslashmaydi, lekin harakatlanishdagi kabi postpositiv qo‘shimchalar yordamida turli kontekstlarda mos ma’no oladi.

Qo‘llanilishi bo‘yicha namunalardan: “Harakatlanishdagi mashinalar xavfsiz yo‘l harakatini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi,” “Harakatlanishdagi tizimlar dinamik tahlil uchun asosiy kontekst bo‘lib hisoblanadi.” Harakatlanishdagi ko‘rinishlarda ilmiy, texnik, muhandislik matnlarida keng qo‘llanadi. See also: harakat, harakatlanish, -dagi qo‘shimchasi.