fotouczulacze

Fotouczulacze, znane również jako fotosensytyzery, to związki chemiczne, które gromadzą się w tkankach i po odpowiednim naświetleniu światłem stają się cytotoksyczne. Stosowane są głównie w terapii fotodynamicznej (PDT) oraz w inaktywacji fotodynamicznej drobnoustrojów (aPDI). Po podaniu do organizmu selektywnie akumulują się w komórkach patologicznych, takich jak guzy czy miejsca infekcji, ułatwiając precyzyjne leczenie światłem.

Mechanizm działania polega na tym, że fotouczulacz po absorpcji światła o odpowiedniej długości fali wchodzi w stan pobudzony i przekazuje energię cząsteczce tlenu. Powstaje singletowy tlen i inne reaktywne formy tlenu, które niszczą błony komórkowe, białka i DNA, wywołując śmierć komórek, uszkodzenie naczyń oraz wzmacniając odpowiedź immunologiczną. Efekt zależy od dawki światła, dawki fotouczulacza i dostępności tlenu w traktowanej tkance, a penetracja światła rośnie przy wyższych zakresach fal (czerwień, bliska podczerwień).

Zastosowania obejmują leczenie nowotworów oraz zmian skórnych w dermatologii, terapię chorób oczu (np. AMD) oraz inaktywację infekcji w aPDI. W praktyce stosuje się różne klasy fotouczulaczy: pochodne porfirynowe, chloriny i ftalocyaniny, różniące się spektrum aktywacji i kinetyką dystrybucji.

Do najczęściej stosowanych należą porfimer sodu (Photofrin) oraz verteporfin (Visudyne). W terapii PDT wykorzystuje się także chlorinowe fotouczulacze, takie jak temoporfin (Foscan). Wybór związku zależy od celu terapii, miejsca leczenia i wymaganej długości fali naświetlania.

Bezpieczeństwo związane z fotouczulaczami obejmuje ryzyko światłoczułości skóry i błon śluzowych po podaniu, które może utrzymywać się od kilku dni do kilku tygodni. Zgodność z protokołami naświetlania i ochroną przed światłem jest kluczowa.