fosforanowe

Fosforanowe związki chemiczne stanowią grupę związków chemicznych zawierających grupę fosforanową PO4^3- lub jej pochodne. Kluczowym przykładem jest kwas fosforowy (H3PO4); w roztworach występują jony H2PO4− i HPO4^2−, a przy wyższym stopniu dysocjacji również PO4^3−. Fosfor w tych cząsteczkach jest zwykle w stopniu utlenienia +5 i ma geometrię tetraedryczną, co umożliwia tworzenie soli, estrów i polianionowych struktur.

Związki fosforanowe tworzą sole z metalami i odgrywają kluczową rolę w chemii, biochemii i środowisku. Przykłady naturalne to minerały apatytowe i fosforany wapnia Ca5(PO4)3X, które budują kości i szkliwo zębów. W organizmach obecne są w cząsteczkach ATP, nukleotydach i w procesach fosforylacji białek i kwasów nukleinowych.

Fosforanowe estry powstają, gdy reszty OH kwasu fosforowego zastępuje się resztami alkoholowymi. Estry fosforanowe są powszechne w biochemii i chemii organicznej; nukleotydy i ATP zawierają liczne reszty fosforanowe, często w połączeniach estrowych i anhydrydowych.

Zastosowania obejmują nawozy fosforowe, materiały i środki chemiczne; niektóre związki organiczno-fosforanowe są pestycydami. Nadmierny dopływ fosforanów do środowiska prowadzi do eutrofizacji wód. Fosforanowe związki są również istotne dla funkcji biologicznych i procesów geochemicznych.