czynnikówTranskrypcyjnych

Czynników transkrypcyjnych, zwanych także czynnikami transkrypcyjnymi, są to białka regulujące ekspresję genów. Wiążą się z wybranymi sekwencjami DNA w pobliżu genów, najczęściej w promotorach lub enhancerach, i wpływają na inicjację oraz tempo transkrypcji przez RNA polymerazę II. Ich działanie zależy od budowy: mają domenę związania zDNA oraz domeny regulatorowe, które umożliwiają interakcje z innymi białkami, koaktywatorami i składnikami układu transkrypcyjnego.

Czynników transkrypcyjnych często operuje się parametrów kontekstowych, co pozwala na precyzyjną regulację ekspresji genów. W wielu przypadkach biorą udział w regulacji w combinacjach, co umożliwia różnicowanie odpowiedzi w zależności od typu komórki i sygnałów środowiskowych. Do istotnych pojęć należą czynniki pionierskie (pioneer factors), które otwierają chromatynę i ułatwiają dostęp innym regulatorom do sekwencji DNA.

Podstawowe rodziny domen wiążących DNA obejmują domeny cynkowe (palce cynkowe), bHLH (basic helix-loop-helix), bZIP (basic leucine zipper) oraz homeodomy. Istnieją także czynniki zależne od sygnału, takie jak receptorowe czynniki jądrowe, które po związaniu ligandu przekazują sygnał do jądra. Funkcjonowanie czynników transkrypcyjnych jest ściśle regulowane przez modyfikacje potranslacyjne, lokalizację komórkową oraz interakcje z koaktywatorami, ko-represorami i kompleksami chromatinowymi (np. Mediator, SWI/SNF).

Ich zaburzenia mogą prowadzić do różnych chorób, w tym nowotworów, zaburzeń rozwoju i zaburzeń metabolicznych. W badaniach genomiki i terapii celowanej czynniku transkrypcyjni odgrywają kluczową rolę w zrozumieniu wzorców ekspresji genów i regulacji procesów biologicznych.